Yabanıl meyveler; biyolojik çeşitlilik, yabanıl yaşam, doğrudan insan besini, stratejik gen ve besin kaynakları, endüstriyel odun hammaddesi, potansiyel enerji kaynakları, ilaç ve kozmetik hammaddesi, erozyon kontrolü ve kent ağaçlandırmaları, kırsal peyzaj, tarım, hayvancılık ve alternatif tıp alanlarında kullanılan önemli kaynaklardır. Günümüz ormancılığında asli ürün odun hammaddesi olmaktan çıkmış, diğer işlevlere yönelmiştir. Ormanların bu yeni işlevlerinde yabanıl meyveler önemli yer tutmaktadır. Japonya’nın yılda 3.5 milyar dolarlık bizim tali ürün saydığımız ürün ürettiğini düşünürsek konunun önemi daha iyi anlaşılabilir. Ülkemizdeki ekolojik çeşitlilik düşünülürse, bizde bu rakamların kolaylıkla aşılması mümkündür. Ülkemizin tüm ormanlarından elde ettiğimiz odun hammaddesinin değerinin, 500-600 milyon dolar olması bize iyi bir karşılaştırma olanağı vermektedir.
[CENTER][/CENTER]
Yabanıl meyvelere yabanıl yaşamın ana besin kaynaklarını ve barınma ortamlarını oluşturur. Hayvanlarla meyveler arasında simbiyotik ilişki söz konusudur. Yabanıl meyvelerin tamamının ortak özelliği tohumlarının yayılışlarını yabanıl hayvanlar aracılığı ile yapmaları. Bir çok yabanıl meyve tohumu hayvanların sindirim sisteminden geçerek çimlenme ortamına ulaşmakta, bazıları da direk olarak hayvanlar tarafından taşınmaktadır. Yabanıl meyveleri yiyen hayvanlar onların tohumlarını sindirim sistemlerinden geçirerek taşımaları yanında, tohumların çimlenmesini engelleyen yada geciktiren etmenleri ortadan kaldırmaktadır. Bu engeller ; alıç, üvez vb. türlerinde olduğu gibi meyve etinin içerdiği bazı kimyasallar (blastakolin), tohum kabuğunun içerdiği bazı kimyasallar (yağ, akma vb.), yada tohum kabuğunun mekanik direnci şeklinde olabilir. Mekanik direnç embriyonun gelişimini mekanik olarak engellediği gibi bitki taslağına su ve gazların ulaşmasını da engelleyebilir. Bazı meyvelerde de bitki taslağının dinlenme gereksiniminden kaynaklanan çimlenme engeli vardır.
Doğal kaynaklar, dağı, taşı, suyu ve toprağıyla yaşamın kaynağını oluşturduğu gibi dinsel, kültürel ve vatan olarak da önem taşır. Doğal kaynaklarımızdan birsi olan orman, yüksek değerli ekolojik alansal yararlanma şeklini temsil ettiği gibi, aynı zamanda yüksek bir ekonomik değere sahiptir. Yani orman, çok yönlü işlevsel değerler bütünüdür. Varlıkları giderek azalan yabanıl meyvelerin korunması, aynı zamanda biyolojik çeşitliliğin korunması anlamını da taşır. Biyolojik çeşitlilik; yaşam alanı çeşitliliğini, ekosistem çeşitliliğini, tür çeşitliliğini ve genetik çeşitliliği kapsar. Günümüzde biyolojik çeşitliğin insan tarafından yok edilmesi “Ana Çevre Sorunu’’ olarak değerlendirilebilir.
Yabanıl meyve varlığının artırılması iki yöntem kullanılır, bunlar; fidan üretimi, buna bağlı olarak ağaçlandırma ve doğal yöntemlerin taklididir. Özellikle yarı kurak alan ağaçlandırma çalışmalarında ve orman içi açıklıklarda saha içerisine yapılacak su kaynakları yardımıyla, çevredeki yabanıl meyve tohumlarının hayvanlar tarafından sahaya taşınmasının sağlanmasıdır.
H.Cemal GÜLTEKİN
Fidanlık Mühendisi