Konu: Iğne yapraklı türlerde aşılı fidan yetiştirme tekniği

[B]İĞNE YAPRAKLI TÜRLERDE AŞILI FİDAN YETİŞTİRME TEKNİĞİ[/B]

[B]Aşı, altlık fidanı ve aşı kaleminin kambiyum tabakalarını birleştirerek kaynaştırılması ve birlikte büyüyerek bir bitkiyi oluşturması amacı ile yapılır. Aşı, özellikle çam türlerinde çelik, daldırma vb. yollarla üretilmeleri zor olan klonların çoğaltılmasında kullanılır. Aşı kaleminin alındığı genotipin kopyasıdır. Altlık, yeni bitkinin kök sistemini, kalem ise yeni bitkinin toprak üstü (gövde, dal, tepe vb.) kısımlarını oluşturur.
[/B]
1. Altlık Fidanlarının Yetiştirilmesi :

a)Aşılanacak altlık fidanlar genç, sağlıklı ve mümkünse aşı kalemi orijinine uygun olmalıdır. Altlık ile aşı kalemi arasındaki gelişme farklılıkları, aşı uyuşmazlıklarına neden olabilir.
b)Fidanlar polietilen torbalarda, zengin karışımlar kullanılarak sağlıklı ve bol köklü olarak yetiştirilmelidir.
c)Altlık fidanların polietilen torba boyutları fidan türüne göre değişmekle birlikte, genel olarak çapı 10 cm, yüksekliği 25-30 cm olması uygun kabul edilir. Torba boyunun üçte ikilik alt kısımlarında uygun sayıda kök çıkış deliği açılmalıdır.
d)Altlık fidanı yetiştirme yerinin iklimi, toprağı ve bakım şartları, değişik yaşlarda fidan kullanılmasını gerektirebilir. Aşı altlığı olarak türlere göre değişmekle birlikte genellikle, kızılçam ve karaçamda 1+1, karaçam, sarıçam ve sedirde 2+0, 2+1 yada 2+2 yaşındaki şaşırtılmış fidanlar kullanılmalıdır.
e)Aşılar, altlık fidanın son yıl sürgününe yapıldığından, seçilen fidanlarda son yıl sürgünü kalınlığı, alınacak aşı kalemi kalınlığına uygun olmalıdır. Kök kesimleri ve sulama suyunda yapılacak ayarlamalar ile fidanların boy uzunlukları ve gövde kalınlıkları istenen düzeyde tutulabilir.
f)Aşılanacak fidanlar, yaz sonunda veya sonbaharda esas yetiştirilme yastıklarına devredilerek taban toprağına ulaşalan kökleri kesilmelidir. Fidanın yetiştirme yastığındaki devir işlemi yapılmamışsa aşıya başlama tarihinden yaklaşık bir ay kadar önce aşı yerine taşınması gereklidir.
g)Aşı kalemlerinde uyanmanın tarihi, altlık fidanların uyanmasından önce olması halinde, altlık fidanların uyanmasını sağlamak için bu fidanlar seralarda bakıma alınarak aşıya hazırlanmalıdır.

Kızılçam türünde aşı altlıkları: Fidanlık ekim yastıklarından alınacak 1 yaşındaki fidanların, 1+1 yaşında fidan elde etmek üzere polietilen tüpe şaşırtılması uygun olur. Bakımı iyi yapılan ve özel olarak yetiştirilen kızılçam fidanları birinci yılda kurşun kalem kalınlığına ulaşabilir. Kızılçam ormanlarından alınan aşı kalemi kalınlığı oldukça değişkendir. Yetiştirilecek (1+1) yaşındaki altlık fidanların fazla kalınlaşması söz konusu olursa, fidanların yeri değiştirilerek toprağa ulaşan köklerin kesilmesi ve sulamanın ayarlanması ile kalınlaşma durdurulabilir.
Karaçam ve sarıçam türlerinde aşı altlıkları: Bu türler için fidanların (2-0) yaşlı olarak polietilen tüpe alınması halinde, ekim yastıklarında yapılacak kök kesimleri ile fazla boylanmaları önlenmelidir. Diğer yandan (1-0) yaşında tüpe alınıp, boy ve çap gelişmeleri ayarlanmak suretiyle (1+2) yaşına getirilen fidanların da altlık olarak aşıda kullanılmaları mümkündür.


Kaynak : OGM

[B]2. Aşı Kaleminin Alınması ve Saklanması :[/B]

a)Aşı kalemi alma işlemi sürgünlerin [B]uyanmasından[/B] hemen önce gerçekleştirilmelidir. Aşı kalemi alınacak ağaçların tomurcuklarının uyanmaya başlama zamanı gözlemlerle saptanır. Hava durumu raporları da bu gözlemlerde yardımcı olabilir.

b)Aşı kalemi alınacak [B]ağacın tepe sürgününün altından başlanarak aşıya elverişli olan uç sürgünleri ile yıllık büyüme boğumundan çıkan son yılın yan sürgünlerinden iyileri tek tek kesilerek alınmalıdır. [/B]Dallar üzerinde 1 ile en fazla 3 yıllık dalcıkların uç ve yan sürgünlerinden alınan aşı kalemleri de başarılı sonuç verirler.

c) Aşı kalemi olarak daldan kesilecek sürgün ucu sadece aşı kalemi olarak kullanılacak boyda olmalı, yani yaklaşık [B]10-12 cm[/B] kadar olmalıdır.

e)Aşı kalemleri ağaca tırmanan kalifiye işçi tarafından alınmalıdır. Aşı kaleminin alınması sırasında dallar ağacın sağlığına zarar verebilecek şekilde kırılmamalıdır. Kalemler aşağıya atılmamalı, işçinin taşıdığı aşı kalemi torbasında biriktirilmelidir. Aşı kalemlerinin taşınması ve korunmasında kullanılanacak polietilen torbalar, ibrelerin delemeyeceği kalınlıkta ve en az 30 x 50 cm boyutlarında olmalıdır.

f)Aşı kalemi torbası bağlama ipine bir etiket takılarak, etiketin üstüne ormanın adı, ağacın numarası ve kalemin toplanma tarihi yazılır. Aynı etiketten bir adet de torbanın içine konulmalıdır. Etiketler sudan zarar görmeyecek malzemeden olmalıdır.

g)Aşı kalemleri rüzgarsız ve yağışsız bir havada alınmalıdır. Aşı çalışmalarının başarılı olabilmesi için aşı kaleminin su kaybının en aza indirilmesi yani tazeliğini kaybetmemesi çok önemlidir. Polietilen torbalara yerleştirilen aşı kalemleri soğutucularda veya ısı yalıtımı olan büyük torbalarda hızlı bir şekilde aşı merkezlerine ulaştırılmalıdır.

h)Aşı kalemlerinin saklanacağı dolapların iç sıcaklığı, +30C veya +40C sıcaklığa ayarlanmalıdır. Fazla miktarda aşı yapılacaksa soğuk hava depolarında saklanmalıdır. Depolama sırasında torbalardaki su birikintilerinin kalemlere zarar vermemesi için, aşı kalemlerinin temiz ve yırtıksız torbalara aktarılması gerekir.

[B]3. Aşının Yapılması :
[/B]
a)Aşılama işlemi, ortamın az çok kontrol edilebildiği bir sera ortamında gerçekleştirilmelidir.

b)Aşılama öncesinde (aşıya başlamadan bir iki hafta önce) aşı merkezi serası ısısı +200C ile +250C’ye yükseltilerek altlık fidanların 15-20 günde uyanması sağlanmalıdır. Serada sıcaklığı istenen düzeyde tutabilecek bir ısıtma sistemi olmalıdır. Isının gün boyunca aşırı değişikliğe uğramamasına özen göterilmelidir.

c)Aşı çalışması kısa zamanda tamamlanacaksa, aşı kalemleri soğutucular içersinde bekletilebilir. Ancak çalışma uzun süreli ise aşı kalemlerinin soğuk hava dolaplarında bekletilmesi gerekir. Aşı torbaları depolardan tek tek çıkarılmalıdır.

d)Türlere göre farklı aşı yöntemleri bilinmekle birlikte, basit ve başarılı kalem aşısı yöntemlerden olan yanaştırma ve yarma aşı, özellikle ibrelilerde en yaygın kullanımı olan yöntemler olarak kabul edilir (Şekil 3, Şekil 4).

e)Aşıya başlarken, altlık fidanlarında tomurcuklar uzamaya ve büyüme tabakası (kambiyum) çalışmaya başlamış, aşı kalemlerinde ise henüz tomurcuk faaliyeti başlamamış olmalıdır. Tomurcuk uyanması yeni başlayan kalemlerin hiç bekletilmeden aşılanması gerekir.

f)Aşıya, altılık fidanlarında tomurcukların faaliyete geçmesinden sonra başlandığından, gelişmenin duraklamaması ve büyüme tabakalarının kaynaşmasının hız kazanması için, fidan toprağı aşı sırasında bol rutubetli olmalıdır.

g)Aşı çalışmasında altlık sürgünlerinin 1-2 cm uzadığında kullanılması uygundur. Henüz latent halindeki aşı kalemleri 5-6 cm boyunda kesilerek, uç tomurcuk çevresinde yaklaşık 4-8 çift iğne yaprak kalacak şekilde diğer yapraklar uzaklaştırılmalıdır. Kalemler ibrelerin 7-8 mm altından keskin bir aşı bıçağı ile bir seferde düşey olarak kesilmelidir (Şekil 3b).

h)Aşı bıçakları birkaç aşıda bir alkolü pamuk ile silinerek reçine [Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]

Şekil 2. Aşı yapımında kullanılan malzemeler (aşı macunu, aşı bağları, aşı bıçağı, alkol [Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
a
[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
b
[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
c
[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
d
[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
e
[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
f
Şekil 3. Yanaştırma aşı a) Aşı kalemi, b) Aşı kaleminin iki yönlü kesilmesi, c) Altlıkta aşı yerinin açılması, d) aşılama, e) Aşı yerinin bantla sarılması, f) Bandın aşı macunu ile kapatılması.

[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
a
[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
b
[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
c
[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
d

Şekil 4. Yarma aşı a) Altlıkta aşı yerinin açılması, b) aşılama, c) aşı yerinin bantla sarılması, d) bandın aşı macunu ile kapatılması.

[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]

Şekil 5. Etiketlenmiş aşılı sarıçam fidanları

[Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
Şekil 6. Sıcaklık ve nemin korunmasında tünel sera uygulaması

4. Aşılı Fidanların Bakımı :

a)Aşılı fidanın soğuktan korunması: Sera ortamının en soğuk saatlerde bile +100 C’nin altına düşmeyecek şekilde sıcak tutulması gerekir. Sıcaklığın sürekli olarak ölçülebilmesi amacıyla, sera içerisinde mutlaka bir maksimum-minimum termometre bulundurulmalıdır.

b)Sera ortamında nemin korunması: Aşıyı izleyen günlerde, aşı kalemlerinin su kaybının en aza indirilmesi için sera içindeki nisbi nem oranı %70-80’den aşağı düşürülmemelidir. Bu amaçla sera içi nemlendirici cihazlar kullanılacağı gibi, (polietilen) tünel sera uygulaması ile de alan daraltılarak rutubet ve ısının daha dar hacimlerde kontrolü sağlanabilir (Şekil 6). Aşırı sıcaklık ve nemin bir araya gelmesi; fidan yapraklarının haşlanmasına ve ortamda mantar, nematod [Sadece kayıtlı kullanıcılarımız bağlantıları görebilir. Kaydolmak içinburaya tıklayınız..]
Şekil 7. Sera dışına çıkarılmış aşılı sarıçam fidanları

Tanımlar:

[B]Aşı kalemi (aşı materyali): [/B] Üretilmek istenen ağaçtan (ortet) alınan ve yeni bir bireyi geliştirecek olan kalem (scion) dir.

[B]Altlık:[/B] Kalemin aşılandığı fidan (stock) dır.

[B]Uyuşamazlık:[/B] Altlık fidan ile aşı kaleminin başarılı bir birleşmeyi gerçekleştirememiş olamasıdır. Kallus (yara) dokusu oluşumunun yetersizliği ve kambiyum kaynaşmasının gerçekleşmemesi, dolayısıyla besi taşınmasının düzensizliği uyuşmazlığın göstergesidir. Başlangıçta aşı gelişmesini sürdürse de ileri aşamalarda büyüme ilerledikçe şiddetli bir fırtınada aşı yerinde kırılmalar görülebilir.