Konu: Organik seracılıkta bitki besleme

[B]ORGANİK SERACILIKTA BİTKİ BESLEME[/B]

Organik seracıkta karşılaşılabilecek önemli problemlerden bir tanesi bitki beslemedir. Genel olarak seralarda bitki yetiştiriciliğinde açık arazi uygulamalarına göre daha yüksek miktarlarda besin elementine ihtiyaç duyulabilmektedir. Ancak hem organik yetiştiricilikte hem de konvensiyonel yetiştiricilikte aşırı gübrelemeden de kaçınılması gerekmektedir (Bernard ve Berrouard, 1994). Ancak her türlü seracılıkta gübrelemenin kontrol altında tutulması oldukça zor olmaktadır. Aşırı gübre uygulandığında topraktan sızma ile kaybolma veya gaz halinde kayıplar meydana gelmektedir. Gereğinden az uygulamalar ise bitkilerin besin maddesi stresine girmesine sebep olacaktır. Seralarda organik yetiştiriciliği geliştirmek için bitkilere optimum düzeyde besin maddesi sağlanmalıdır. Seralarda organik yetiştiricilikte bitkilere besin maddesi sağlamada kompost yapımı tekniklerinin tam olarak uygulanmasını önem kazanmıştır. Kompostlar fide yetiştiriciliğinde ortam olarak kullanılabildiği gibi direkt gübre olarak da kullanılabilmektedir. Oluşturulacak olan kompostlar bitkilere yeterli besin maddesini sağlaması gerekeceğinden kompostlama süresince veya kompostlamadan sonra besin maddesi sızmalarına karşı gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Kompostlar toprağa karıştırılarak veya tek başına direkt fide yetiştirme ortamı olarak kullanılacaklarından, yapıları ve bu yapılarını yetiştirme dönemi boyunca korumaları gerekmektedir.

Özellikle kompostların kapalı kaplarda ve saksılı bitkilerde kullanılması söz konusu olduğunda bitki kökleri sınırlı bir büyüme hacminde büyümelerini devam ettireceklerinden kompost yapısı çok daha fazla önem kazanmaktadır. Çünkü bitkiler için önemli olan su, hava ve besin elementlerinin elverişlilikleri üzerine yetiştirme ortamının özellikleri etkili olmaktadır. Organik yetiştiricilikte kullanılmak üzere besin içeriği kalitesi ve fiziksel yapısı da dikkate alınarak değişik bitki artıklarından kompostlama yoluyla uygun bir ortam rahatlıkla hazırlanabilmektedir (Dresboll , 2004; Özdemir ve ark., 2007). Kompostlama işlemi bu bakımdan gübrelemede vazgeçilmez bir gübre üretim yolu olarak karşımıza çıkmaktadır. [B]Kompostlamada kullanılacak organik materyallerin kompozisyonunun belirlenmesinin yanında materyallerin parçalanması ve kompostlama işleminin programlanması da çok önemlidir. Çünkü bu işlemler bitki materyaline bağlı olarak kompostun son halindeki besinsel içeriği ve kompost yapısını değiştirebilmektedir [/B](Anderson ve Hadad, 1999).

Ayrıca kompostun yapısal özelliklerine etki bakımından sadece kullanılan bitkisel materyalin lignin içeriği etkili olmayıp dokuların anatomik düzenlerinin de çok etkili olduğu ortaya konmuştur. Kompostlanmış bitki materyallerinden yetiştirme ortamı elde ederken bu durumun dikkate alınması önem kazanmaktadır.

Kompostlama mikrobiyal aktivite yoluyla yürütülen aerobik bir işlemdir. Bu işlem sıcaklık, pH ve nem gibi bir çok faktöre bağlıdır. Kompostlanmış materyallerin yapısında mineral azot çok düşük seviyede bulunmaktadır. Sebebi ise immobilizasyon işlemi ve kompostlama sırasındaki azot sızmaları veya havaya geçmeleridir. Kompost yapımında alınacak bazı tedbirlerle kompost bünyesinde daha fazla mineral azot bulundurulabilir. [B]Örneğin komposta ilave edilecek zengin azot kaynaklı materyallerin diğerlerinden üç veya dört hafta daha geç komposta katılmaları önemli derecede etkili olabilmektedir[/B]. Örneğin saman kompostlamada azotça zengin materyalin dörtte biri kompostlama başında ilave edilerek samandaki karbonhidratların parçalanması sağlanabilmekte ve [B]daha sonra diğer azot materyali ilave edilerek immobilizasyon kısmen engellenebilmektedir [/B](Dresboll, 2004). Kompostun son görünüm haline olumlu etki yapması bakımından komposta kendir ilave edilmesi kompostun fiziksel yapısını geliştirmektedir. Organik seracılıkta yetiştirme ortamının fiziksel özellikleri bitki büyümesi, gelişmesi ve verimi üzerine önemli derecede etki etmektedir. Çünkü ortamların hava ve suyu muhafaza etmesi ve bitkinin kullanımına sunması bitki yetiştiriciliğinde çok büyük önem taşımaktadır.

Kompostun fiziksel özellikleri torfla karşılaştırıldığında optimumun altında olduğu kabul edilmektedir. Ancak torfların yetiştirme ortamı olarak kullanılabilmesi için yüksek miktarda besin maddesi ilavesi gerektirmektedir. Bu durumda organik kaynaklardan gerekli besin maddesi ilavesi yaparak torfların yetiştirme ortamı olarak kullanılmasını sağlamak zor olmaktadır (Dresboll, 2004).

[B]Serada organik olarak sebze yetiştiriciliğinde ortaya çıkabilecek besin maddesi
eksikliği belirtileri ve alınması gereken tedbirler:[/B]

[B]Azot:[/B]Yaşlı yapraklar önce açık yeşile, daha sonra sarıya döner, damarlar kırmızımsı bir renk alır, büyüme yavaşlar. [B]( Hazırlanacak olan kompost yığınına kan tozu, balık unu, kuş gübresi (güvercin) ilavesi yapılır )[/B]

[B]Fosfor :[/B] Büyüme yavaşlar, yapraklar donuk yeşil renge döner ve hafif morumsu bir görüntü verir, Yaşlı yaprakların kenarları haşlanmış gibi görüntü alır ve erken solar, çiçekler tam olgunlaşmadan dökülür. [B](Kaya fosfatı, kuş veya güvercin gübresi solusyonu uygulamanın yanında, hazırlanacak olan komposta daha fazla kemik unu, balık unu ve kuş gübresi ilavesi yapılır )[/B]

[B]Potasyum :[/B] Yapraklar küçük, mavimsi yeşil, parlak bir görüntü verir, yapraklar hafifçe dışa doğru kıvrım oluşturur, yaşlı yapraklarda sarı kalın noktalar görülür, yaprak kenarları haşlanmış gibi görünür ve yukarıya doğru kıvrılır, kök sistemi küçük kalır (az gelişir). [B](Besin solusyonuna daha fazla deniz yosunu ilave edilmeli, bir sonraki kompost yığınına daha fazla kül ilavesi yapılmalıdır )[/B]

[B]Kalsiyum: [/B]Genç yapraklar geriye doğru kıvrılarak bir fincan görüntüsünü alır ve kenarlarında beyaz lekeler görülür. Bu renk daha sonra kahverengine döner ve yaprak kenarları tamamen bükülerek yaprağın yuvarlak bir görüntü almasına sebep olur. [B](Besin solusyonuna kireç ilavesi yapılmalı, yapılacak olan komposta daha fazla kemik unu, alçı taşı veya dolomitik kireç ilavesi yapılmalıdır )[/B]

[B]Magnezyum :[/B]Yapraklar bronzlaşır ve daha sonra yaprak damarları arasında sarı lekeler ortaya çıkar. [B](Besin solusyonuna dolomitik kireç veya magnezyum silikat ilavesi yapılmalı, yapılacak olan komposta daha fazla dolomitik kireç ve hayvan gübresi ilavesi yapılmalıdır)[/B]

[B]Kükürt:[/B] Yaşlı yapraklar mor renge doğru döner ve daha sonra kıvrılarak pörsür, genç yapraklar küçük kalır ve yaprak damarları arasında sarılık görülür.[B] ( Besin solusyonuna kükürt ilavesi yapılır, yapılacak olan kompost yığınına daha fazla alçı taşı ve kümes hayvanları gübresi ilavesi yapılır.)[/B][

[B]Mangan:[/B]Yaprak damarları arası sarıya döner ve damarlar net bir şekilde kendilerini dışa vururlar. Bitki yaşlandıkça yapraklar üzerinde küçük ölü noktalar oluşur ve yaprak kağıtımsı bir hal alır. Kök büyümesi yavaşlar.[B] (Solusyona deniz yosunu ilavesi yapılır)[/B]

[B]Bor:[/B]Özellikle köklerde belirtisini gösterir. Bölünmüş ve ince bir şekilde büyüme eksikliği gösteren kökler oluşur. Eski, yaralı ve mat kabuklu görünümlü kökler oluşur.
[B]( Besin solusyonuna deniz yosunu ilavesi yapılır. )[/B]

[B]Demir :[/B]Özellikle erken dönemde en genç yapraklarda çok soluk yaprak oluşumu görülür, yaprak damarları koyu renkli olarak kalır. [B]( Solusyona deniz yosunu ilavesi yapılır veya besin tankının dip kısmına bir miktar paslı çivi konur )[/B]

Kompostlar içerdiği besin maddelerini yavaş bir şekilde bitkiye sunan kaynaklar olarak kabul edilir. Köklendirme ortamında veya fide üretiminde kullanılacak olan kompost uygun metotlara göre hazırlanmalıdır. Fide veya köklendirme ortamlarına besin maddesi eksikliğinin yaşanmaması için bazı organik gübre kombinasyonları ilave edilmelidir. Fide veya köklendirme ortamlarında besin maddesi testi yapılırken karışımın tamamına test yapılmalıdır. Genel olarak fide veya köklendirme ortamlarına ilave edilen organik gübreler şunlardır; kalsitik veya dolomitik kireç taşı (Ca, Mg), yeşil kum, potasyum sülfat (K) veya sül-po-mag (K, Mg), kaya fosfatı veya kemik tozu (unu) (P), kan tozu, şili güherçilesi (N), yonca, yer fıstığı ve/veya soya unu gibi bitki unları (tozları) (N, P, K).

İz elementlerinin de yeterli miktarlarda sağlanmaları gerekmektedirler. Kaynak olarak genelde kompost, ve/veya bitki unları (tozları) kullanılmaktadır. Ancak, organik tarımda kullanımına sadece toprak testi sonrasında eksikliği görüldüğünde izin verilen sentetik bileşikler (örneğin şelatlar) ve doğal materyaller (volkanik mineraller) den de sağlanabilirler.
Organik seracılıkta genel bir uygulama örneğinde bazı yetiştiriciler organik domates, hıyar ve kabak yetiştiriciliğinde yetiştiriciliğin ilk yılında seralarda dekara 20-25 m3 kompost ilavesi yapmakta ve bir sonraki ürün yetiştiriciliğinde dekara 10-15 m3 kompost ilavesi yapmaktadırlar. Bu uygulamaya ilave olarak azot kaynağı olarak kanat unu, demir ve iz element kaynağı olarak kaya bazaltı ve sulama suyu ile birlikte yarasa gübresi ilavesi yapılabilmektedir. Bu gübrelemede kümes hayvanları gübresi de kullanılmasının uygun olacağı düşünülürse de, bu hayvanların beslenmesinde antibiyotik ve hormonların kullanılıyor olması organik yetiştirme sistemine uymadığından tercih edilememektedirler. Bu hayvanların organik yollarla yetiştirilen danelerle beslenmesi durumunda gübrelerinin kullanımı ön plana çıkacaktır.

Seralarda organik metotlarla bitki yetiştiriciliğinde bitki beslemede kullanılabilecek diğer bir kaynak ta yeşil gübrelemedir. Yeşil gübre bitkilerinin organik seracılıkta kullanımı da toprak mikrobiyal aktivitesini ve besin maddesi içeriğini yükseltmek bakımından oldukça önemlidir. Yeşil gübre bitkilerinin kullanımı özellikle seranın boş olacağı aylarında önem kazanmaktadır. Seralarda kullanılabilecek kısa dönem yeşil gübre bitkileri; baklagiller, kara buğday (fagopyrum), kara çayır (lolium), yulaflar, kolza ve şalgamdır. Yeşil gübre bitkilerinin seçimi, yetiştirilen sebzelerin rotasyonu ve amaca göre değişmektedir. Yeşil gübre bitkileri toprağa organik madde kazandırmanın yanında mikrobiyal aktiviteyi artırır ve toprağa azot kazandırırlar. Özellikle yeşil gübre bitkisi olarak lahana grubu sebzeleri yetiştirildiğinde topraktan kaynaklanan hastalıklar ve nematotların etkileri engellenmiş veya baskı altına alınmış olur. Bazı yetiştiriciler yeşil gübre bitkilerinin seralarını sekiz hafta civarında işgal etmelerine izin verebilmektedirler. Özellikle kara buğday ve yulaf ile yeşil gübrelemeye başlanabilir. Tüylü fiğ (Vicia villosa) de denenebilecek bitkiler arasındadır. Yeşil gübrelerin toprağa karıştırılması sırasında B-12 vitamini, şeker ve bazı katalizörler kullanılarak parçalanmanın hızlanması ve humus oluşum hızı artırılabilir. Organik marul vb. sebzeleri yetiştiren bazı yetiştiriciler şu uygulamaları tavsiye etmektedir. Standart sera topraklarında m2 ye 20 litre kompost, 0.1 m3 turba yosunu (torf), 0.5-1 kg yumuşak kaya fosfatı, 0.5-1 kg yeşil kum ve gerekiyorsa kireç uygulaması yapmaktadırlar.

Bu maddeler düzgün olarak toprak üzerine serilir, hafifçe toprağa karıştırılır, tırmıkla düzeltilir ve toprağın alt tabakasına inecek şekilde sulanır. Sonraki gün kara buğday tohumları 1cm aralıklarla ekilir, üzeri hafifçe kapatılır ve iyice sulanır. Bu şekilde kara buğdayın 2-3 hafta büyümesine (yaklaşık 25-30 cm) izin verilir. Daha sonra bu buğdaylar toprağa karıştırılır ve yeniden kara buğday ekimi yapılır. Bu işleme serada masuraların doldurulmaya hazır hale gelinceye kadar devam edilir. Toprağın verimliliğini korumak için yılda 4-5 defa kompost ve mineral uygulaması yapılmalıdır. Arazinin her tarafı yılda en az bir defa kara buğday uygulamasına maruz kalırsa çok önemli avantaj sağlayacağı tavsiye edilebilir. Yeşil gübre bitkilerine alternatif olarak başka arazilerde yetiştirilmiş olan ve tazece parçalanmış (kesilmiş) yeşil gübre bitkileri veya otlaklardan alınan vegetatif aksamların sera toprağına karıştırılması sayılabilir.
Organik seracılıkta diğer önemli bir uygulama da seralarda ürün döngüsünün uygulanmasıdır. Bu amaçla iki yıl üst üste aynı ürün aynı yetiştirme alanında yer almamalıdır. Bu uygulamada ürün döngüsü yöntemleri titizlikle uygulanmalıdır

[url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:NlCuHu6bjT0Jrganik.bahcesehir.edu.tr/UserFiles/File/sunumlar2/SezginUzun%2520OK.doc+yanl%C4%B1%C5%9F+kompost+yap %C4%B1m%C4%B1nda+olumsuzluklar&cd=9&hl=tr&ct=clnk& gl=tr]SERACILIKTA KONVENSİYONEL-ORGANİK KARŞILAŞTIRILMASI[/url]