[B]TOPIARI - BUDAMA SANATI[/B]

Topİari, ağaç ve çalılara budanarak formal ya da informal olarak dekoratif biçimler verme sanatıdır. Latince toplarla olarak bilinen bu sanat, ilk kez Eski Romalılarca uygulanmıştır.

Daha sonraları yaygın biçimde kullanılan bu sanat, bir teknik olarak bahçe sanatında yüzyıllardır birçok uygarlıkça da benimsenmiştir. Eski Roma'da, Özellikle Roma İmparatoru Augustus Dönemi'nde olmak üzere, bahçelerde
budama sanatı çalışmaları çok artmıştır. Eski Roma bahçe sanatı ile ilgili bilgilerin bulunduğu Doğa Tarihi (Naturalis Historia) adlı eserinde Plinius; bu sanat ile ilgili görüşlerini açıklarken, şimşir (Buxus sp.) türlerinin top
şekline getirilebileceğini belirtmiştir. Pompei kenti kalıntıları ile ilgili olarak da, kent meydanı ile geniş bulvarlarda dikili bulunan ağaçların, gökyüzünü kapatacak şekilde bir çatı gibi şekillendirildiğine değinmiştir. Ayrıca Romalılar
isimlerini, çeşitli hayvan figürlerini ve hatta savaş sahnelerini topiari çalışmalarında canlandırmışlardır.

Günümüzde Roma Dönerm'ne ait bu sanatın Örneklerinden biri, A.B.D.'de J. Paul Getty Müzesi'nde bulunmaktadır.Müze ve bahçesinde, Pompei kenti
kalıntıları arasında kalmış klasik Roma villa bahçelerinden Villa dei Papiri yeniden canİandırılrnıştır Budama sanatının uygulamaları daha sonraki dönemlerde özellikle İngiltere, İtalya, Fransa, Japonya ve ülkemizde de görülmüştür.
Bu sanat, İngiltere'de 17. yüzyılın sonları ile 18. yüzyılda doruğa ulaşmıştır. Viktorya Dönemi'ne ait bahçelerde budama sanatı örneklerinde geometrik desenli parterleri çevreleyen budanmış bitkiler dikkati çekmektedir.

Ancak naturalistik bahçe sanatı uygulamalarının yaygınlaşmasıyla bu sanat da İngiltere'de giderek önemini yitirmiştir. İngiltere'de önemli topiari örnekleri, Levens Hail (Westmorland), Great Dixter (Sussex) ve Haseley Court
(Oxfordshire) bahçelerinde bulunmaktadır. İtalya'da Rönesans Dönemi Roma villalarından Villa Gamberaia (Settignano) ile Barok etkisinin
belirgin olarak görüldüğü son dönem Rönesans villalarından Villa Garzoni (Collodi) ve Villa Dona dalle Rose (Valzanzibio) bahçelerinde topiari örneklerine rastlamak mümkündür.

Fransa'da Villandry, Avusturya'da Belvedere Sarayı bahçelerinde kısmen de olsa
topiari örnekleri oluşturulmuştur. Uzak Doğu'da bu sanata, Kyoto'daki Shodenji tapınak bahçesi örnek olarak verilebilir. Eski Türk bahçelerinde 18. yüzyıldan itibaren Avrupa etkisinin görüldüğü dönemlerde İstanbul'da budama
sanatı ile ilgili çalışmalar gerçekleştirilmiştir.

Özellikle Abdülmecid döneminde Dolmabahçe Sarayı bahçesi ile H. Abdülhamid
döneminde Yıldız Sarayı bahçesinde budanarak şekil verilmiş mazı (Thuja sp.) türleri dikkati çekmiştir.

Görsel anlatımları ve devamını incelemek isteyenler : [url]http://www.ekolojidergisi.com.tr/resimler/15-2.pdf[/url]