Antioksidanlar ve Beslenme Açısından Önemi
Dr. Muharrem GÖLÜKÇÜ
Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü
Bazı kanser tipleri, kalp-damar rahatsızlıkları, diyabet, katarak, böbrek
rahatsızlıkları, alzheimer, Parkinson, yaşlanma gibi sağlık problemlerine neden olan serbest radikallerin oluşumunda, metabolizma faaliyetleri başta olmak üzere, stres, sigara, güneş ışınları, yorgunluk, çevre kirliliği, röntgen ışınları
vb faktörler etkilidir.
İnsan vücudunda çeşitli sağlık problemlerine neden olan serbest radikallerin olumsuz etkileri antioksidanlarla önlenebilmektedir. Antioksidan, hücreleri oksidasyon zararından koruyan kimyasallar olarak tanımlanmaktadır.
Antioksidanlar, vücut tarafından üretilenler (glutatyon peroksidaz,süperoksitdismutaz,katalaz)vediyetlealı nanlar (vitaminler, mineral maddeler, fenolik bileşikler) olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır.
Sağlıklı yaşamda ideal olan, antioksidan ile serbest radikal arasındaki dengenin sağlanmasıdır. Diyetle alınan E vitamini ve C vitamini ile A vitaminin ön
maddesi olarak da görev yapan karotenoitler ((3-karoten, lutein,
zeaksantin, pS-kriptoksantin, likopen
vb), fenolik bileşikler, selenyum,
bakır, çinko, mangan önemli antioksidanlardır.
Antioksidanlar; Bazı vitaminler elektronlarını serbest radikallere vererek onları stabil hale getirme (vitaminler) ve serbest radikalleri yok etmek için antioksidan enzimler (süperoksit dismutaz, katalaz, glutatyon peroksidaz) ile kompleks oluşturma (mineraller) şeklinde etkisini göstermektedir. Antioksidan maddeler açısından özellikle meyve sebzeler oldukça önemlidir. Meyvelerden antioksidanlarca zengin olanlar arasında
üzümsü
meyveler ( böğürtlen, ahududu, frenk üzümü, yaban mersini, nar) başta olmak üzere, çilek, portakal, mandarin, erik, üzüm, zeytin, kiraz, ananas gibi meyveler sayılabilir.
Sebzelerden ise antioksidanca zengin olanlar arasında
ıspanak, biber,
mantar, roka, pancar, brokoli, enginar, kuşkonmaz, lahana, hindiba, soğan, domates ve marul belli başlılarıdır.
Yapılan çalışmalar, antioksidan alımı ile başta kanser ve kalp-damar rahatsızlıkları olmak üzere bazı hastalıklara yakalanma ihtimalinin azaldığı görülmüştür. Ancak bu etkinin, oluşmuş hastalığın tedavisini değil, hastalıkların önlenmesini sağladığı unutulmamalıdır.
Antioksidan maddeler, sadece iyi dengelenmiş bir beslenme ile alınabilmektedir.
Özellikle meyve sebzelerin antioksidan açısından oldukça önemli kaynak olduğu ortadadır. Gıdalar vücut için hayati önemi olan bir çok maddeyi içerdiğinden (diyet lif, temel yağ asitleri, ve aminoasitler
vb) antioksidanları da haplardan almak yerine doğal beslenme yoluyla almak oldukça önemlidir. Ancak antioksidanlar tek başına bir mucize değildir. Dengesiz ve kötü (doymuş yağ, kolesterol vs) beslenme, sigara, aşırı alkol tüketimi ve yetersiz eksersiz gibi sağlık üzerinde olumsuzluklara neden olan faktörler sadece antioksidan alarak elimine edilemez.
Antioksidanlar, diğer önlemlerle birlikte daha sağlıklı bir yaşam sağlayabilir.